Γράφει η Ιστορικός Βαρμάζη Αντωνία.

Ο Βυζαντινός Ναός της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, στην Κονταριώτισσα  Κουντουργιώτισσα Πιερίας είναι  έργο βυζαντινού ρυθμού που χρονολογείται από τον 11ο αιώνα.

Είναι μια πιο τις πιο 

ενδιαφέρουσες εκκλησίες που μπορεί κανείς να ταξιδέψει στο παρελθόν με χαρακτηριστική γνωρίσματα βυζαντινού τύπου.

Ιδιάζουσα σημασία έχει ο  αρχιτεκτονικός του τύπος  και η λιτή διακόσμηση. 

Πρόκειται για το παλαιότερο σωζόμενο βυζαντινό μνημείο στην Πιερία.

Είναι ναός μεταβατικού τύπου με τρούλο και περίστωο. Σώζεται ένα σπάνιο εικονογραφικό πρόγραμμα με το Χριστό Παντοκράτορα στον τρούλο και την Κοίμηση της Θεοτόκου πάνω από το τρίβηλο  Δύο χαρακτηριστικά γνωρίσματα του που το καθιστούν μοναδικό είναι ο   θόλος και τα  δύο παρεκκλήσια στη δυτική πτέρυγα.

Εκεί κοντά βρίσκεται  και νεκροταφείο της Πρώιμης Εποχής του Σιδήρου.

Τι σημαίνει το προσωνύμιο Κονταριώτισσα; Υπάρχουν πολλές πιθανές εκδοχές.


Το όνομα Κουντουριώτισσα και όχι Κονταριώτισσα ετυμολογικά συνδέεται με  τα «άγια κόντουρα», τις Δυνάμεις που προαγγέλλουν την Ανάληψη του Κυρίου.

Η περιοχή της Κονταριώτισσας ήταν από τα αρχαία ακόμα χρόνια πέρασμα που ένωνε τη νότια με τη δυτική και κεντρική Πιερία.

Ίσως στην περιοχή να υπήρχε «αλλάγιον» δηλαδή ένας σταθμός όπου άλλαζαν άλογα οι αγγελιοφόροι και οι ταχυδρόμοι της αυτοκρατορίας για να είναι πιο ξεκούραστα.

Τα άλογα αυτά ονομαζόταν «κόντουρα» γιατί είχαν κοντές ουρές.

Ίσως λοιπόν το όνομα Κοντουριώτισσα να προέρχεται από τα άλογα αυτά.(Αριστοτέλης Μέντζος, Η εκκλησιαστική αρχιτεκτονική της Πιερίας στην πρώιμη βυζαντινή περίοδο.)

Στην κορυφή του τρούλου του ναού της Παναγίας εικονίζεται ο Χριστός Παντοκράτορας μέσα σε έναν κύκλο -ονομάζεται «δόξα»-, που συγκρατούν τέσσερις αρχάγγελοι.

Η παράσταση αυτή θυμίζει την Ανάληψη του Χριστού.

Απουσιάζουν βέβαια οι μαθητές και η Παναγία. 

Μάλιστα οι ερευνητές πιστεύουν ότι ο ναός κάποια στιγμή ξανακτίστηκε από τη μέση και πάνω και ίσως η πρώτη παράσταση του τρούλου να ήταν η Ανάληψη του Χριστού, όπως συμβαίνει και σε άλλους ναούς της μεσοβυζαντινής εποχής, για παράδειγμα στην Αγία Σοφία Θεσσαλονίκης.

Άρα ο ναός ήταν αρχικά αφιερωμένος στην Ανάληψη του Χριστού και τα «άγια Κούντουρα» δηλαδή οι αρχάγγελοι, που προαναγγέλλουν την Ανάληψη θα πρέπει να έδωσαν το όνομα τους στο ναό και στο χωριό.

Ο επίσκοπος Κίτρους Παρθένιος Βαρδάκας χαρακτηριστικά επισημαίνει πως το όνομα Κονταργιώτισσα έλαβε το χωρίον εκ του προρρηθέντος βυζαντινού εξωκκλησίου της Παναγίας, ήτις ωνομάζετο Κονταργιώτισσα Παναγία, εκ του ότι καθ΄ ημάς εξήγοντο κοντοί και κοντάρια εκ του περί αυτήν δάσους.

Το όνομα Κονταργιώτισσα πήρε το χωριό από το βυζαντινό εξωκλήσι της Παναγίας, που προαναφέραμε, το οποίο ονομαζόταν Παναγία Κονταργιώτισσα, γιατί από το δάσος που υπήρχε γύρω από το ναό κατασκευάζονταν ξύλινα κοντάρια