Γράφει ο Τριαντάφυλλος Αθανασούλας

Ένα από τα μοναστήρια που συνέβαλαν στην πνευματική ανύψωση του Ελληνικού λαού στην περιοχή του Ολύμπου είναι και το μοναστήρι της Πέτρας  ή αλλιώς ιερά μονή των Εισοδίων της Θεοτόκου, η επιλεγόμενη Πέτρας Ολύμπου. Αποτέλεσε ορμητήριο και χώρο της επαναστατικής δράσης των Ελλήνων κατά τον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα  του 1821, της επαναστατικής περιόδου του 1878 και της  απελευθέρωσης της Κατερίνης  την περίοδο του Μακεδονικού αγώνα του 1912.

Χριστιανισμός
Αξιόλογα είναι τα στοιχεία που έχουν έρθει στο φώς της δημοσιότητας για την ίδρυση της μονής. Υπάρχουν διάφορες εκδοχές για τον χρόνο ίδρυσής της: κατά την πρώτη η μονή εμφανίζεται τον 8^ο -9^ο  αιώνα και κατά τη δεύτερη υποστηρίζεται ότι είναι κτίσμα του 1134 μ.Χ.. Με βάση μία τρίτη εκδοχή η μονή ιδρύθηκε το 1151μ.Χ., σύμφωνα με την επιγραφή η μονή φέρεται ως κτίσμα του επισκόπου Πέτρας  Νικήτα και του αυτοκράτορα Κωνσταντινουπόλεως Μανουήλ Η’ Κομνηνού το 1151 μ.Χ.. Σύμφωνα με τέταρτη άποψη η μονή είναι κτίσμα της εποχής του αυτοκράτορα Ανδρονίκου Β’ του Παλαιολόγου (1238-1328). Ενώ το 1608 μ.Χ. (βρέθηκε  σε επιγραφή εγκαινίων ναού) έχουμε την ανέγερση του μεταβυζαντινού ναού.

Ιστορία

Ο αρχαίος ναός της είναι αφιερωμένος στα Εισόδια  της Θεοτόκου και πανηγυρίζει στις 21 Νοεμβρίου. Σε αυτήν φυλάσσεται η εικόνα της Υπεραγίας Θεοτόκου, η οποία εδώ και αιώνες επιτελεί θαύματα. Στη θαυματουργική της δύναμη οφείλονται θεραπείες ασθενών, δαιμονισμένων, κωφαλάλων, ενώ στα χρόνια της Τουρκοκρατίας αναφέρονται ακόμη και θεραπείες μουσουλμάνων.Η μονή της Πέτρας ανήκε στη δικαιοδοσία της επισκοπής Πέτρας. Τον Ιούνιο του 1896 με την κατάργηση της επισκοπής Πέτρας η μονή προστέθηκε στη δικαιοδοσία της επισκοπής Κίτρους. Τον Οκτώβριο του 1902, αποφασίζεται από το Οικουμενικό Πατριαρχείο η ανακήρυξη των μονών Πέτρας Ολύμπου και Κανάλων σε Πατριαρχικά Σταυροπήγια. Τον Αύγουστο του 1903 εκδόθηκε το Πατριαρχικό σιγίλιο.

Μητροπολιτικός οδηγός

Στη διάρκεια του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα του 1821 οι μοναχοί της μονής ανέλαβαν να συντονίσουν τα επαναστατικά κινήματα στην περιοχή τους και να ανυψώσουν ηθικά τον λαό. Διαδραμάτισαν με τον τρόπο αυτό σημαντικό ρόλο σε διάφορες επαναστατικές περιόδους: το 1798, πριν από το 1821, το 1854 και το 1878.

Κάποια περιστατικά από τον αιματοβαμμένο βίο του μοναστηρίου αναφέρονται παρακάτω:

Το 1798 σε μάχη στην περιοχή του μοναστηριού σκοτώνεται από τον τουρκαλβανό Γιουσούφ Αράπη, ο Καπετάν Τόλιος, θείος του Γεωργάκη Ολύμπιου της οικογένειας των Λαζαίων.

Το 1822 έχουμε τον μαρτυρικό θάνατο, από τα στρατεύματα του Μεχμέτ Εμίν Πασά, του ιερομόναχου της μονής Παπά-γιάννη, την ώρα που λειτουργούσε με άλλους τέσσερις ιερείς στον ιερό ναό Αγίου Γεωργίου της Νάουσας στις 6 Απριλίου Πέμπτη της Δικαινησίμου. Η επίσημη Εκκλησία τους ανακήρυξε άγιους νεομάρτυρες και εορτάζουν την Κυριακή του Θωμά.

Χριστιανισμός

Την περίοδο αυτή πέρασε από τη μονή και ο μεγάλος οπλαρχηγός του Έθνους ο Θ. Κολοκοτρώνης.Το 1827 σε σύσκεψη στη μονή Αγίου Διονυσίου στον Όλυμπο, ο ηγούμενος Σαμουήλ και ο Παπα-Κοσμάς της μονής Πέτρας μαζί με οπλαρχηγούς, κληρικούς και προκρίτους της περιοχής συνυπέγραψαν (3 Νοεμβρίου) έγγραφα απευθυνόμενα στην Κυβέρνηση, με σκοπό την απελευθέρωση των εδαφών τους.Μεταξύ της 19^ης  Φεβρουαρίου και 3^ης  Μαρτίου του 1878 συγκροτείται στο Λιτόχωρο η «Προσωρινή Επαναστατική Κυβέρνηση της Μακεδονίας». Μέλος της Κυβερνήσεως ήταν και ο δραστήριος ιερομόναχος της μονής Πέτρας Νικηφόρος Μπουροζίκας, ο οποίος μαζί με τους άλλους αντιπροσώπους υπέγραψε το πρακτικό της συνεδρίασης και την διακήρυξη προς τις κυβερνήσεις των Ευρωπαϊκών δυνάμεων. Στις αρχές του Μάρτη η μονή γίνεται το ορμητήριο της επαναστάσεως. Η Κυβέρνηση καταφεύγει στη μονή και από εκεί ( 4 Μαρτίου 1878 ) στέλνει επαναστατική προκήρυξη προς τους Μακεδόνες αδελφούς υψώνοντας μάλιστα και το λάβαρο της επαναστάσεως.    Στις 15 Οκτωβρίου του 1912, από το σταθμό «Καρακόλι» της μονής, ο Μέραρχος της 7^ης Μεραρχίας Κλεομένης Κλεομένους έδωσε την γραπτή «Διαταγή επιχειρήσεων», απελευθερώσεως της Πόλεως της Κατερίνης. Σημαντική η βοήθεια των μοναχών ως προς την φιλοξενία και καθοδήγηση της Μεραρχίας.

Ιστορικοί τόποι και κτίριαΗ μονή φάνταζε σαν  «η μάνα» της περιοχής. Μέσα στο πλαίσιο αυτό το μοναστήρι προσπαθούσε να ενισχύσει τα σχολεία του τόπου(ανοικοδόμηση-στελέχωση) ( το 1768 ενισχύει την σχολή του Πεζάρου, το 1902 τις ιερατικές σχολές στις μονές Βλατάδων και Ζάβορδας, και το 1909 την ιερατική σχολή Τιμίου Προδρόμου (Σκήτης) Βεροίας.

Στις  16 Ιουλίου 1927 και μετά τη διαγραφή του Υπουργείου Υγιεινής, Πρόνοιας και Δημόσιας Αντιλήψεως (αρ. 54006/1927), κατάσχεσε, τα υπάρχοντα της μονής στο όνομα του δημοσίου και προς όφελος του εκεί Σανατορίου σύμφωνα με την Υπουργική Διαταγή (41114/1927) και το Νομοθετικό Διάταγμα (8 Αυγούστου 1925) « περί αναγκαστικής απαλλοτριώσεως ακινήτων της μονής». Στις 13/22 Φεβρουαρίου του 1929 και με το νόμο 3929 ιδρύθηκε το Σανατόριο προβλεπόμενο από το Νομοθετικό Διάταγμα (8 Αυγούστου 1925), το οποίο όριζε ότι θα περιθάλπονται εκεί άποροι φυματικοί και στη συνέχεια θεραπευτήριο ψυχικών νοσημάτων(1970) το λεγόμενο Ψ.Ν.Π.Ο..  Ολόκληρη η περιουσία της παλαιάς μονής, στα 43.000 χιλιάδες στρέμματα. αποτέλεσε το ζωτικό φορέα του Σανατορίου.